Sərhədlərin, çayların, dağların qoynunda yerləşən Culfa əsrlərin sınağından çıxmış, minilliklərin yaddaşını sinəsində daşıyan bir diyardır. Tarixi mənbələrə görə bu torpağın adı hələ VI əsrlərdə çəkilib. O zaman Culfa, ticarət yollarının qovuşduğu parlaq bir ulduz kimi Şərqlə Qərbi birləşdirir, bazarları ipək, ədviyyat, bəzəkli mis və gümüş əşyalarla dolub-daşırdı.
Orta əsrlərdə bu şəhər, “Cukki” tacir təşkilatının adı ilə bağlı olaraq dillərdə gəzirdi. Zamanın axarı dəyişsə də, Culfa öz varlığını qoruyub, dirçəlməyi bacarıb. Tunc dövrünə aid Culfa nekropolu – daş qutularda uyuyan qədim insanların əmanətləri, gil küpələr, tunc bilərziklər – hamısı bu torpağın minillik nəfəsini bizə çatdırır.
08 avqust 1930-cu ildə rəsmi olaraq yaradılan Culfaya 1948-ci ildə şəhər statusu verilir. O gündən bu yana Culfa təkcə coğrafi mövqeyi ilə deyil, həm də insanlarının zəhməti, mədəni irsi və döyüşkən ruhu ilə tanınır. Babək, Şahbuz, Ordubad, Ermənistan və İranla həmsərhəd olan bu qədim diyar 926,3 kvadratkilometrlik ərazisində tarixlə bu günü yaşadır.
Bu torpaq mədəniyyətin də beşiyidir – mədəniyyət sarayı, evləri, klublar, kitabxanalar, muzeylər, yüz ildən çox yaşı olan məktəblər, tarixi abidələr – hamısı Culfanın rayonunun mədəni ruhunun sütunlarıdır.
Dəmirlidağ, Göydağ, Qılınc yurdu, İlanlıdağ – hər zirvə Culfanın qürur dirəyidir. Əlincə və Xoşkəri çaylarının səsi, Bənəniyar, Yaycı, Dizə göllərinin sakitliyi, “Darıdağ” arsenli suyunun şəfalı axarı bu diyarın təbiət kitabında yazılmış müqəddəs səhifələrdir.
Culfa rayonunda hər daş bir yaddaşdır. Yaycı kəndində 1918-ci ildə erməni quldurları tərəfindən törədilən qanlı soyqırımı hələ də qəlblərdə sağalmaz yaradır. Orada ucalan “Soyqırım abidəsi” həm hüzn, həm də unudulmayan yaddaşdır.
Bu gün Culfa rayonu 95 yaşını qeyd edir. Lakin onun ruhu min illərin dərinliyindən gəlir. Burada hər səhər günəş dağların arxasından çıxarkən, sanki tarix yenidən oyanır. Qədim ticarət yollarının səsi küləklə birlikdə hələ də gəzir küçələrdə.
95 illik yubiley münasibətilə Culfa rayonunun bütün sakinlərini təbrik edirik!